Brat Albert. Zobaczyć człowieka, któremu się pomaga
Adam Chmielowski malował obrazy, zanim jako Brat Albert zamieszkał wśród ludzi bez domu. Jego „Ecce Homo” pozwala zatrzymać się przy cierpieniu, któremu trudno spojrzeć w twarz. Jan Paweł II podczas kanonizacji pokazał, że służba tego artysty prowadziła do braterstwa z ubogimi.
Reprodukcja: Wikimedia Commons, plik udostępniony przez Wames. Domena publiczna.
Obraz pokazujemy w całości, bez nakładania tekstu i bez zmiany kolorystyki.
Artysta szukający własnej drogi
Adam Chmielowski urodził się w 1845 roku w Igołomi. W powstaniu styczniowym został ranny i stracił nogę. Później uczył się malarstwa, między innymi w Warszawie i Monachium. W jego twórczości coraz ważniejsze miejsce zajmowały tematy religijne. 1
Ta biografia nie układa się w prostą opowieść o człowieku, który od początku znał swój cel. Było w niej miejsce na poszukiwanie i zmianę kierunku. W homilii kanonizacyjnej Jan Paweł II docenił siłę wyrazu jego malarstwa, a następnie opowiedział o odkrywaniu kolejnego wezwania Chrystusa. 2
Zatrzymać wzrok na Ecce Homo
Jednym z najważniejszych religijnych obrazów Chmielowskiego jest „Ecce Homo”. Widzimy na nim Chrystusa w koronie cierniowej, okrytego czerwonym płaszczem. Głowa jest pochylona, ręce związane. Tytuł przywołuje słowa „Oto człowiek”.
W lekturze tego dzieła warto dać sobie czas na samo patrzenie. Co zauważamy najpierw: twarz, dłonie, ślady cierpienia? Jak zmienia się nasze spojrzenie, kiedy przestajemy szukać efektownego obrazu, a próbujemy zobaczyć przedstawioną osobę?
To proponowany sposób spotkania z dziełem. Nie odtwarza myśli artysty zapisanych podczas malowania. Pozwala natomiast zapytać, jak patrzymy na człowieka, którego cierpienie narusza nasz spokój.
Zamieszkać pośród ludzi bez domu
Po powrocie do Krakowa Chmielowski poświęcił się pomocy bezdomnym i opuszczonym. Z czasem centrum jego działalności stały się miejskie ogrzewalnie, przekształcane w przytuliska. Dał początek wspólnotom braci albertynów i sióstr albertynek. 1
Jan Paweł II kanonizował go 12 listopada 1989 roku w bazylice św. Piotra, razem z Agnieszką Czeską. W homilii zwrócił uwagę na bliskość, do której prowadziła jego posługa: Brat Albert stawał się bratem ludzi, którym pomagał. 2
„Stał się bratem tych, którym służył.”
Różnicę między sprawnym udzielaniem pomocy a osobistym spotkaniem łatwo przeoczyć. Można wykonać wiele potrzebnych zadań i nie zapytać nikogo o imię. Można też, podając posiłek, znaleźć chwilę na rozmowę, wysłuchać prośby i uszanować odmowę. Organizacja wsparcia jest konieczna; ważne pozostaje również to, jak czuje się w niej przyjmowany człowiek.
Bliskość w granicach naszych możliwości
Historia Brata Alberta nie oznacza, że każdy powinien powtórzyć jego drogę życia. Zachęca jednak do przyjrzenia się temu, co możemy zmienić w swoim sposobie pomagania. Czy pytamy o rzeczywistą potrzebę? Czy zostawiamy miejsce na własny głos osoby, której proponujemy wsparcie?
W parafii, rodzinie albo fundacji może to oznaczać spokojną rozmowę przed rozpoczęciem działania. Ustalenie, co naprawdę jesteśmy w stanie zrobić, pomaga dotrzymać słowa. A wysłuchanie odpowiedzi pozwala skorygować nawet dobrze przygotowany plan.
Warto wrócić wtedy do obrazu: przyjrzeć się twarzy, której przed chwilą poświęciliśmy uwagę. Czy równie uważnie potrafimy spojrzeć na człowieka, który stoi przed nami?
Źródła i opracowanie
- Bracia Albertyni, Święty Brat Albert — Założyciel Zgromadzenia.
- Jan Paweł II, homilia podczas kanonizacji Agnieszki Czeskiej i Alberta Adama Chmielowskiego, 12 listopada 1989, nr 5–6 (tekst włoski).
Na podstawie istniejącego materiału archiwalnego. Fakty biograficzne i omówienie homilii oznaczono przypisami. Opis widocznych elementów obrazu, pytania i odniesienia do codzienności stanowią opracowanie redakcji. Wyróżniony cytat jest przekładem z włoskiej wersji homilii.