Jak słuchać sumienia, kiedy decyzja jest trudna?
Wiesz, że powinieneś przeprosić, ale odkładasz rozmowę. Zgadzasz się na coś, choć budzi to twój sprzeciw. Jak rozpoznać, co należy zrobić, kiedy emocje i obawa przed konsekwencjami utrudniają decyzję? Jan Paweł II wskazywał na sumienie, które wymaga słuchania i cierpliwego kształtowania.
Fot. D T G / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Zdjęcie bez zmian.
Fotografia przedstawia miejsce wiele lat po papieskiej wizycie.
Zatrzymać się przed decyzją
Przed trudną decyzją warto spokojnie odtworzyć sytuację: co się wydarzyło, co czuję i na jakie działanie się zgadzam. Silna złość może być zrozumiała, ale pozostaje jeszcze pytanie o słowa, którymi odpowiem. Obawa przed konfliktem pozwala zobaczyć, co mogę stracić; sama nie rozstrzyga, czy ustąpienie będzie słuszne.
W encyklice „Veritatis splendor” z 6 sierpnia 1993 roku papież opisuje sumienie jako osąd pozwalający odnieść moralną prawdę do konkretnego czynu. Człowiek rozpoznaje w nim powinność i odpowiada za swój wybór. Szczerość przekonania nie zwalnia z poszukiwania dobra. Sumienie może bowiem błądzić; potrzebuje formacji. 1
Sumienie potrzebuje troski
W numerze 64 tej samej encykliki Jan Paweł II łączy kształtowanie sumienia z nawróceniem, cnotami oraz życiem wiary, nadziei i miłości. Wskazuje także na pomoc nauczania Kościoła. Znajomość norm powinna prowadzić do coraz dojrzalszego rozpoznawania dobra. 1
Możemy zacząć od pytań o fakty i ludzi: czy znam stanowisko osoby, której dotyczy moja decyzja? Czy rozumiem, o co zostałem poproszony? Czy postąpiłbym podobnie, gdyby nikt nie miał mnie pochwalić ani skrytykować? Taka refleksja pomaga dostrzec własne motywy. Nie zastępuje jednak rozpoznania, czy zamierzone działanie jest dobre.
Przy poważnym dylemacie warto poszukać rozmowy z kimś kompetentnym i godnym zaufania. Pomoc duszpasterza, spowiednika czy osoby znającej daną sprawę może odsłonić szczegół, którego sami nie zauważamy. Prośba o radę ma sens wtedy, gdy jesteśmy gotowi usłyszeć również odpowiedź dla nas niewygodną.
Rozpoznane dobro domaga się działania
W Skoczowie 22 maja 1995 roku papież mówił o ludziach sumienia jako o tych, którzy wymagają od siebie, podnoszą się po upadkach i podejmują odpowiedzialność za innych. Osobisty rachunek sumienia obejmował w tej homilii również sprawy wspólnoty i potrzeby bliźnich. 2
„Być człowiekiem sumienia, to znaczy wymagać od siebie, podnosić się z własnych upadków, ciągle na nowo się nawracać.”
Tę myśl można odnieść do zwykłej rozmowy w domu, pracy albo parafii. Jeśli rozpoznaję, że kogoś skrzywdziłem, kolejnym krokiem może być sprostowanie nieprawdziwej informacji, oddanie należności lub przeprosiny bez dopisywania usprawiedliwień. Konkret nadaje wagę słowu „żałuję”.
Jeden krok, który można podjąć
Nie każdą trudną sytuację da się rozwiązać od razu. Czasem trzeba ustalić fakty, poprosić o pomoc albo przygotować bezpieczny sposób rozmowy. Uczciwy namysł pomaga nazwać to, co już jest możliwe, zamiast bez końca odkładać całą sprawę.
Jeśli odkładamy przeprosiny, możemy przygotować pierwsze zdanie i wybrać spokojny moment na rozmowę. Jeśli zgodziliśmy się na coś, czego nie rozumiemy, możemy poprosić o wyjaśnienie. Wierność sumieniu nabiera kształtu w takim działaniu: możliwym do nazwania i podjęcia, choć nie zawsze wygodnym.
Źródła i opracowanie
- Jan Paweł II, Veritatis splendor, 6 sierpnia 1993, nr 60–64 (tekst polski).
- Jan Paweł II, homilia na Kaplicówce w Skoczowie, 22 maja 1995, nr 3 (tekst polski).
Opracowanie redakcyjne Ślady JP2 na podstawie istniejącego artykułu. Wyróżniony cytat pochodzi z homilii; pozostałe odwołania są omówieniem dokumentów. Przykłady codziennych decyzji i pytania stanowią refleksję redakcji.