Podróże z JP2 · Europa · Turcja
Podróże śladami JP2 · 28–30 listopada 1979 r.
Ankara, Stambuł i Efez — trzy miejsca, które prowadzą przez różne doświadczenia chrześcijaństwa. Podczas pielgrzymki w listopadzie 1979 roku Jan Paweł II spotkał miejscowe wspólnoty, modlił się z patriarchą Dymitriosem I i wrócił do maryjnych korzeni wiary. Po tej podróży pozostał także konkretny program dalszego dialogu.
Opracowanie redakcyjne Ślady JP2 · 3 min czytania
Fot. Dosseman / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Wersja zmniejszona; pełny kadr, bez dodatkowego retuszu.
Ankara: wspólnota, która żyje tutaj
Pielgrzymka trwała od 28 do 30 listopada 1979 roku. Rozpoczęła się w Ankarze. Watykańskie archiwum zachowuje wpis Papieża do księgi mauzoleum Atatürka z 28 listopada oraz przemówienie do miejscowych katolików z następnego dnia. W dalszej drodze znalazły się Stambuł, Efez i spotkanie z władzami tureckimi w Izmirze. 1
Do katolików Ankary Jan Paweł II mówił jako do niewielkiej wspólnoty żyjącej pośród ludzi innej wiary. Przywoływał Pierwszy List św. Piotra, zachęcał do wierności Chrystusowi oraz łagodności i szacunku wobec sąsiadów. Podkreślał także znaczenie współpracy chrześcijan i muzułmanów dla pokoju, wolności i dobra człowieka. 2
To dobry punkt wyjścia do poznawania tej podróży. Obok dawnych zabytków są ludzie, dla których wiara stanowi codzienne doświadczenie. Czytając papieskie słowa, możemy najpierw zapytać, do kogo zostały skierowane i jaką sytuację przeżywali ich pierwsi słuchacze.
Stambuł: spotkanie w Fanarze
W Stambule jednym z najważniejszych miejsc był kościół św. Jerzego w Fanarze. To tam 30 listopada, w święto św. Andrzeja, Jan Paweł II zwrócił się do patriarchy Dymitriosa I. Braterstwo Andrzeja i Piotra stało się w przemówieniu obrazem szczególnej więzi między Kościołem Konstantynopola a Kościołem Rzymu. 3
Podróż obejmowała również spotkania z patriarchą ormiańskim i wspólnotą ormiańskokatolicką oraz liturgię w katolickiej katedrze Ducha Świętego. Te wydarzenia przypominają, że za ogólnym określeniem „chrześcijanie w Turcji” stoją różne wspólnoty i tradycje. 1
Patrząc na fotografię wnętrza św. Jerzego, warto na chwilę zatrzymać wzrok przy ikonach i przestrzeni modlitwy. Pytanie o znaczenie tego miejsca prowadzi dalej niż samo rozpoznanie zabytku: ku wspólnocie, która się tu modli, i spotkaniu, jakie odbyło się w 1979 roku.
Deklaracja, po której zaczyna się praca
Wspólna deklaracja Jana Pawła II i Dymitriosa I z 30 listopada potwierdzała wolę przywrócenia pełnej komunii Kościołów. Zapowiadała rozpoczęcie dialogu teologicznego i ogłaszała skład komisji katolicko-prawosławnej, która miała go prowadzić. Było to konkretne zadanie wyrastające z wcześniejszych gestów pojednania. 4
„Potwierdzamy na nowo naszą zdecydowaną wolę uczynienia wszystkiego, co możliwe, aby przyspieszyć dzień przywrócenia pełnej komunii.”
Dokument podkreślał również potrzebę dalszego dialogu miłości i oczyszczania wspólnej pamięci. Jego autorzy mówili o celu, do którego należało dążyć. Nie ogłaszali, że podział został już przezwyciężony. Wspólne świętowanie otwierało kolejny etap wymagającej pracy. 4
Efez: Maryja i wspólne korzenie
Ostatniego dnia pielgrzymki Jan Paweł II sprawował Mszę w Efezie. W homilii wrócił do soboru z 431 roku i tytułu Maryi jako Matki Boga — Theotokos. Maryjną modlitwę połączył z zobowiązaniem do dalszej drogi ku pełnej jedności chrześcijan. 5
Z okolicami Efezu wiąże się również Meryem Ana, sanktuarium w pobliżu Selçuku, odwiedzone przez Papieża w 1979 roku. Miejsce jest związane z tradycją o pobycie Maryi i nawiedzane także przez muzułmanów. Opowiadając o nim, odróżniajmy tradycję pielgrzymkową od pewności historycznej dotyczącej życia Matki Jezusa. 6
Fot. Martin H. Fryc (Mfryc) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5. Wersja zmniejszona; pełny kadr, bez dodatkowego retuszu.
Jak zabrać tę historię w podróż?
Nie trzeba odtwarzać całej papieskiej trasy, by uważniej poznać jedno z jej miejsc. Wybierzmy wystąpienie związane z miastem, które nas interesuje. Przeczytajmy je przed oglądaniem zdjęć lub wizytą. Zanotujmy nazwę wspólnoty, temat spotkania i jedno pytanie, na które chcemy znaleźć odpowiedź.
Jeśli odwiedzamy czynną świątynię, uszanujmy jej rytm modlitwy i zasady fotografowania. W rozmowie z gospodarzami warto pytać o ich własną tradycję. A po powrocie sprawdzić, czy potrafimy opowiedzieć o poznanym miejscu także przez ludzi, których historię usłyszeliśmy.
Źródła i opracowanie
- Stolica Apostolska — podróż apostolska do Turcji, 28–30 listopada 1979 r., archiwum wystąpień.
- Jan Paweł II, przemówienie do wspólnoty katolickiej Ankary, 29 listopada 1979 r., zwłaszcza nr 1–3 i 5 (tekst francuski).
- Jan Paweł II, przemówienie w kościele św. Jerzego w Fanarze, 30 listopada 1979 r. (tekst francuski).
- Jan Paweł II i patriarcha Dymitrios I, wspólna deklaracja, 30 listopada 1979 r. (tekst francuski).
- Jan Paweł II, homilia podczas Mszy w Efezie, 30 listopada 1979 r., nr 1 i 6 (tekst włoski).
- Ministerstwo Kultury i Turystyki Turcji — House of Virgin Mary (opis sanktuarium, tekst angielski).
Artykuł rozwija istniejący materiał portalu. Wyróżniony fragment pochodzi ze wspólnej deklaracji i jest przekładem redakcji. Pozostałe odniesienia do wystąpień są omówieniami. Wskazówki dotyczące uważnego poznawania miejsc i pytanie do czytelnika stanowią refleksję redakcyjną.